ГЕОДЕРЕКТЕРДІ ВИЗУАЛИЗАЦИЯЛАУ ҮШІН ВЕБ ҚОСЫМШАНЫ ӘЗІРЛЕУ

Т.Қ. Тоқмамбетова*, Д.Б. Қумар, О.П. Кузнецова, Н.З. Баширова

doi:10.37238/2960-1371.2960-138X.2026.101(1).34

Т.Қ. Тоқмамбетова*, Д.Б. Қумар, О.П. Кузнецова, Н.З. Баширова Институт Ионосферы

DOI: https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2026.101(1).34

Ключові слова: веб-ГАЖ, кеңістіктік деректер, урбанизация, ArcGIS Online, ArcGIS Experience Builder, интерактивті карталар, бұлтты технологиялар, кеңістіктік талдау, деректерді визуализациялау, геоақпараттық жүйе

Анотація

Мақалада мысал ретінде Қазақстан аймақтарындағы урбанизация көрсеткіштерін пайдалана отырып, географиялық деректерді қарау және талдау үшін веб-қосымшаны әзірлеу қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі кеңістіктік деректер көлемінің ұлғаюымен және оларды интерактивті веб-құралдар көмегімен талдау мен интерпретациялау қажеттілігінен туындайды.

ArcGIS Online бұлттық платформасы және ArcGIS Experience Builder пайдаланушы интерфейсін жобалау ортасы веб-ГАЖ-ды бағдарламалау кодын жазбай-ақ жүзеге асыруға мүмкіндік беретін технологиялық негіз ретінде қолданылды. Мақалада веб-клиенттік интерфейстен, серверлік инфрақұрылымнан және географиялық деректерді сақтау қабатынан тұратын жүйенің архитектурасы сипатталады. Бастапқы деректер Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросының 2022–2025 жылдарға арналған ресми статистикалық материалдарынан алынды.

Әзірленген веб-қосымша урбанизация көрсеткіштерін интерактивті түрде визуализациялауға, аймақтарды тақырыптық критерийлер бойынша сүзуге, статистикалық диаграммалар құруға және қалалық кеңістікті үш өлшемді форматта бейнелеуге мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер географиялық және статистикалық деректерді біртұтас визуалды ортада біріктіру үшін веб-ГАЖ технологияларының жоғары тиімділігін көрсетеді.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы әзірленген веб-қосымшаны аумақтық мониторинг, әлеуметтік-экономикалық процестерді талдау және басқарушылық шешімдерді қолдау сияқты қолданбалы міндеттерді шешуде пайдалануға болатынымен айқындалады