THE CONCEPT OF SACREDNESS IN CENTRAL ASIA (The Case of Kazakhstan)

Batyrkhan Zhumabaу, Artykbayev Zhambyl

doi:10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).173

Batyrkhan Zhumabaу, Artykbayev Zhambyl L.N. Gumilyov Eurasian National University Republic of Kazakhstan

DOI: https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).173

Ключові слова: қасиеттенуі, Орталық Азия, Қазақстан, киелі нысандар, ұлттық бірегейлік, рухани мәдениет, мәдени мұра, Рухани жаңғыру, сакралды география, дәстүр, тарихи сана, мәдени өзіндік болмыс.

Анотація

Мақалада Орталық Азия халықтарының рухани және мәдени бірегейлігінің маңызды элементі ретінде киелілік ұғымы қарастырылады, бұл ретте Қазақстанға ерекше назар аударылған. Киелілік ұғымы діни нысандар мен табиғи ландшафтардан бастап, рухани дәстүр мен ұлттық жадымен байланысты тарихи ескерткіштерге дейінгі кең ауқымды құбылыстарды қамтиды. Талдау аясында «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан «Қазақстанның киелі географиясы» атты мемлекеттік арнайы жобаға ерекше назар аударылған. Бұл жоба ұлттық кодты нығайту мен мәдени сана-сезімді дамыту үшін киелі нысандарды жүйелеу мен танымал етуге бағытталған.

Мақалада киелі орындар тек қана құрметке ие объектілер емес, сонымен қатар бірлік, тарихи сабақтастық пен рухани жаңғырудың қуатты символдары ретінде қызмет ететіні көрсетілген. Автор табиғи және мәдени ортаны киелеудің тұрақты даму, ішкі туризмді дамыту және жас ұрпақты тәрбиелеу үшін маңыздылығын атап көрсетеді. Сонымен қатар, қазақтың дәстүрлі дүниетанымына да тоқталып өтеді, онда туған жер, тектілік және табиғат киелі мәнге ие деп қабылданады.

Материал қазіргі қазақстандық қоғам үшін өзекті зерттеулер мен мысалдарға негізделген және мәдениеттанушыларға, тарихшыларға, әлеуметтанушыларға, мұғалімдерге, сондай-ақ Орталық Азияның рухани мұрасына қызығушылық танытқан барлық оқырмандарға пайдалы бола алады.