THE MEDIEVAL KAZAKHSTAN HISTORY IN WORKS OF A.KH. MARGULAN (BASED ON ACADEMICIAN’S PERSONAL ARCHIVE)

Анотація

Кіріспе сөз. Мақалада Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағатындағы (ҚР ҰҚ) оның көп қырлы ғылыми мұрасының маңызды саласының бірі – ортағасырдағы Қазақстан тарихы бойынша сақтаулы академик Ә.Х. Марғұланның жеке қорындағы құжаттарға талдау жасалады. Зерттеудің материалдық негізі, оның ғылыми қызметіне қатысты істер сақталған мұрағат болды. Солардың негізгісі – Қазақстан Республикасының ҒА-нің 195-қоры. Әдістемелік құрал ретінде тарихшылдық қағидаты, ретроспективті талдау әдісі және салыстырмалы тарихи әдіс пайдаланылды.

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері академиктің жеке қорынан алынған материалдарды талдау және Ә.Х. Марғұланды қызықтырған ғылыми проблемаларды анықтау, олардың кейбіреулері қазіргі уақытта да өзектілігін жойған жоқ. Ә.Х. Марғұланның өмірбаяны бойынша еңбектердің тарихнамасына талдау жасау, Алтын Орда мен Қазақ хандығы тарихын зерттеумен байланысты ғалымның өмірінің кезеңдерін анықтау. Ә.Х.Марғұланның ғылыми шығармашылығын зерттеушілердің жұмысын қарастыру, оның тарихшыларының ғылыми ізденіс бағыттарын анықтауға ықпал етеді. Нәтижелер. Академиктің жеке қорында да шоғырланған халықтық фольклор шығармалар Алтын Орда дәуірінің көрнекті қайраткерлері (Едіге, Тоқтамыс) туралы дереккөз ретінде анықталды; ортағасырлық қалалар мен бейіт құрылыстары туралы деректер, Ураз-Мұхаммед кітапханасы туралы деректер, дала халықтарының тарихына қатысты орыс шығыстанушыларының материалдары.

Қорытынды. Ә.Х. Марғұланның жеке қорында жинақталған қолжазбалар мен мұрағаттық құжаттар, қазіргі ғылымда әлеуеті толық зерттелмеген ортағасырлық Қазақстан тарихы бойынша құнды дереккөз болып табылады. Көрнекті қазақ ғалымының жеке қорындағы материалдарды ғылыми айналымға енгізу Қазақ хандығының тарихын, оның көрнекті тұлғаларын, ортағасырлық дәуірдегі археологиялық және мәдени ескерткіштерді барынша терең зерттеуге ықпал етуі тиіс.