БАТЫС ҚАЗАҚСТАНҒА АРНАЛҒАН ГИБРИДТІ ЖАҢАРТЫЛАТЫН ЭНЕРГИЯМЕН ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ТӨМЕН КӨМІРТЕКТІ КЕРІ ОСМОС ТҰЩЫЛАНДЫРУ ЖҮЙЕСІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАЛАУ

  • Ахмет Рамазан Yessenov University
  • Ляйлим Тайжанова Yessenov University
  • Сырлыбекқызы Самал Yessenov University
Ключові слова: теңіз суын кері осмос арқылы тұщыландыру, төмен көміртекті технологиялар, жел-аккумулятор жүйесі, электр энергиясының теңестірілген құны, HOMER Pro, Батыс Қазақстан, су-энергия байланысы

Анотація

Климаттың өзгеруі мен жедел экономикалық өсудің әсерінен күшейген жаһандық су тапшылығы теңіз суын кері осмос арқылы тұщыландыруға (SWRO) тәуелділіктің артуына алып келді. Қазіргі таңда SWRO әлемдік тұщыландыру қуаттылығының 70 %-дан астамын құрағанымен, бұл процесс энергияны көп қажет етеді және әдетте бір текше метр суға 3–5 кВт·сағ электр энергиясын тұтынады. Қазба отын негізіндегі электр энергиясын пайдалану тұщыландырудың экологиялық артықшылықтарын әлсіретіп, климаттық міндеттемелерге қайшы келеді. Осы зерттеуде Батыс Қазақстанның құрғақ аймағындағы тәулігіне 100 м³ өнімділігі бар SWRO қондырғысы үшін төмен көміртекті гибридті энергетикалық жүйенің технико-экономикалық және экологиялық көрсеткіштері талданады. Сағаттық жел деректері мен HOMER Pro модельдеуі негізінде үш дана 95 кВт жел турбинасынан, 25 кВт дизель генераторынан, 1,2 МВт·сағ литий-ион аккумуляторлық батареялар блогынан және 20 кВт түрлендіргіштен тұратын оңтайлы конфигурация анықталды. Нәтижелер оңтайландырылған жүйенің тек дизельге негізделген базалық нұсқамен салыстырғанда айтарлықтай артықшылыққа ие екенін көрсетті: таза дисконтталған шығын $7,11 млн-нан $2,06 млн-ға дейін төмендеді, ал электр энергиясының теңестірілген құны (LCOE) 0,5907 USD·кВт·сағ⁻¹ болды. Жел энергиясы жылдық жүктеменің 84,8 %-ын қамтамасыз етіп, дизель тұтынуын 12 770 литрге дейін азайтты және CO₂ шығарындыларын жылына шамамен 63 тоннаға қысқартты. Алайда жел қуатының артық таңдалуына байланысты өндірілген электр энергиясының шамамен 84 %-ы пайдаланылмай шектеледі, бұл озық гибридті жүйелермен салыстырғанда LCOE деңгейінің жоғары болуына әкеледі. Зерттеу жел-дизель-аккумулятор жүйелері Батыс Қазақстан жағдайында сенімді әрі төмен көміртекті сумен жабдықтауды қамтамасыз ете алатынын көрсетеді. Дегенмен артық өндірісті азайту, экономикалық тиімділікті арттыру және тұрақтылықты күшейту үшін фотоэлектр генерациясын біріктіру, артық электр энергиясын сату немесе жасыл сутегі өндіруді енгізу маңызды.

Жарияланды:
2026-09-25
Як цитувати
Рамазан , А., Тайжанова , Л., & Самал, С. (2026). БАТЫС ҚАЗАҚСТАНҒА АРНАЛҒАН ГИБРИДТІ ЖАҢАРТЫЛАТЫН ЭНЕРГИЯМЕН ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ТӨМЕН КӨМІРТЕКТІ КЕРІ ОСМОС ТҰЩЫЛАНДЫРУ ЖҮЙЕСІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАЛАУ. БҚУ хабаршысы, 103(3), 329. https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2026.103(3).30
Бөлім
Экология