ИЗУЧЕНИЕ БИОРАЗНООБРАЗИЯ РАСТЕНИЙ И ВОДОРОСЛЕЙ  УЩЕЛЬЕ АЮСАЙ, АЛМАТЫ

Инелова З.А.*,Заядан Б.К., Үсен С., Ахметова Г.А.,Санатов С.С., Дәуітбай А.

doi:10.37238/2960-1371.2960-138X.2026.102(2).50

Инелова З.А.*,Заядан Б.К., Үсен С., Ахметова Г.А.,Санатов С.С., Дәуітбай А. Институт ботаники и фитоинтродукции

DOI: https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2026.102(2).50

Анотація

Аннотация:
Жұмыста 2026 жылға арналған Аюсай шатқалы флорасының кешенді талдауы ұсынылған, оған өсімдіктердің таксономиялық құрылымын, тіршілік формаларын және шаруашылық маңызын бағалау кіреді. Зерттеу нәтижесінде флора жоғары деңгейдегі алуантүрлілікпен сипатталатыны және 58 тұқымдасқа жататын 216 түрді қамтитыны анықталды. Түрлердің 96,76%-ын қамтитын жабық тұқымдылар бөлімі (Magnoliophyta) жетекші орын алады, ал ашық тұқымдылар (Pinophyta) мен қырықжапырақтәрізділер (Polypodiophyta) аз мөлшерде ғана кездеседі.

Жүйелік құрылымды талдау нәтижесінде түрлік құрамы бойынша ең бай тұқымдастар ретінде Asteraceae, Rosaceae және Fabaceae анықталды, олар аймақ флорасының негізін құрайды. Жетекші он тұқымдас барлық түрлердің 60%-дан астамын біріктіреді, бұл флоралық алуантүрліліктің біркелкі таралмайтынын көрсетеді. Туыс деңгейінде Astragalus, Allium, Artemisia және Geranium сияқты ірі туыстар ерекшеленеді, оларда түр құрамының едәуір бөлігі шоғырланған.

Өсімдіктердің тіршілік формаларын зерттеу нәтижесінде көпжылдық шөптесін өсімдіктердің басымдығы анықталды (70,83%), бұл таулы және тау бөктеріндегі экожүйелерге тән құбылыс. Сонымен қатар, бұталар мен біржылдық өсімдіктер де маңызды рөл атқарады, бұл экологиялық жағдайлардың әртүрлілігін және антропогендік әсер деңгейін көрсетеді.

Алынған нәтижелер Аюсай шатқалы флорасының байлығы мен ерекшелігін, сондай-ақ оның антропогендік әсерге осалдығын көрсетеді. Рекреациялық жүктеменің артуы жағдайында аймақтың биоалуантүрлілігін сақтау шараларын әзірлеу және әрі қарай мониторинг жүргізу қажеттілігі атап өтіледі.

Аюсай шатқалында бес бөлімге жататын балдырлардың 25 түрі анықталды: диатомды балдырлар (Bacillariophyta) – 48%, жасыл балдырлар (Chlorophyta) – 24%, көк-жасыл балдырлар немесе цианобактериялар (Cyanophyta) – 16%, сары-жасыл балдырлар (Xanthophyta) – 8% және эвгленалы балдырлар (Euglenophyta) – 4%.

Анықталған микробалдырлар мен цианобактериялардың ішінде Scenedesmus sp., Chlorella vulgaris, Navicula sp. және Phormidium sp. түрлері жиі кездесті, бұл зерттелген шатқалдың түрлік құрамының ерекшеліктерін көрсетеді. Бұл өкілдер тұщы суларда кең таралған және планктондық, сондай-ақ бекініп тіршілік ететін қауымдастықтардың қалыптасуына қатысады. Сонымен қатар, Spirogyra varians және Closterium moniliferum түрлері көбіне ағыс жылдамдығы төмен учаскелерде кездесті, бұл олардың экологиялық ерекшеліктерімен және тыныш орта жағдайларын таңдауымен байланысты.