ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ ЛАНДШАФТТАРЫНА АНТРОПОГЕНДІК ӘСЕРДІ ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАЛАУ

Меруерт Аябекова; Нургуль Рамазанова; Жасхайыр Карагойшин; Алия Аяпбекова

doi:10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).189

Меруерт Аябекова ЕНУ
Нургуль Рамазанова Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Жасхайыр Карагойшин Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Алия Аяпбекова Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

DOI: https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).189

Ключові слова: ландшафт; геожүйе; геоэкологиялық бағалау; антропогендік әсер; геоақпараттық жүйе; қашықтан зондтау; интегралдық әдіс; геоэкологиялық тұрақтылық

Анотація

Мақалада Қызылорда облысы ландшафттарының антропогендік әсердің деңгейіне кешенді геоэкологиялық баға беру нәтижелері ұсынылған. Зерттеу әдістемесі интегралдық тәсілге негізделіп, алты негізгі көрсеткішті қамтиды: халықтың тығыздығы, елді мекендер, егістік жерлер мен техногендік түзілімдердің ауданы, көлік желісінің тығыздығы және мал жаю тығыздығы. Қашықтан зондтау деректері мен геоақпараттық талдау негізінде аймақ аумағы антропогендік әсердің деңгейлері бойынша зоналарға бөлінді. Нәтижеге сәйкес облыс аумағының 55%-ы орташа, ал 27%-ы жоғары антропогендік әсердің аймағына жатады. Ең жоғары әсер урбанизацияланған және аграрлық аймақтарда байқалады. Зерттеу нәтижелері табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен деградацияға ұшыраған экожүйелерді тұрақты мониторингтеудің қажеттілігін айқындайды.

Біографії авторів

Нургуль Рамазанова, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

PhD, профессор м.а.

Жасхайыр Карагойшин , Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

Биология ғылымдарының кандидаты, аға оқытушы

Алия Аяпбекова , Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

География ғылымдарының кандидаты, аға оқытушы