DEVELOPMENT OF A GEOECOLOGICAL MODEL FOR SANITARY PROTECTION MEASURES IN URBANIZED AREAS: THE CASE OF SHYMKENT CITY
DEVELOPMENT OF A GEOECOLOGICAL MODEL FOR SANITARY PROTECTION MEASURES IN URBANIZED AREAS: THE CASE OF SHYMKENT CITY
Анотація
Аңдатпа. Қазіргі таңда Қазақстанның ірі мегаполистері, соның ішінде Шымкент қаласы қарқынды урбанизация процестерін бастан өткеруде. Урбанизацияның негізгі нәтижелерінің бірі – экологиялық жүктеменің артуы, өнеркәсіптік кәсіпорындардан, көліктен және тұрмыстық қалдықтардан атмосфераға, топырақ пен жер асты суларына түсетін зиянды заттардың көбеюі. Мұндай жағдайда халықтың денсаулығын қорғау, қолайлы экологиялық ортаны қалыптастыру мақсатында санитарлық-қорғау шараларын ғылыми негізде жоспарлау аса маңызды.
Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент қаласының үлгісінде урбанизацияланған аумақтарды кешенді түрде зерттеп, геоэкологиялық модель құру – өңірдің орнықты дамуына және экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған өзекті ғылыми міндет болып табылады. Геоэкологиялық модель санитарлық-қорғау аймақтарының кеңістіктік ұйымдастырылуын, өнеркәсіп пен тұрғын үй массивтерінің арақатынасын, көлік дәліздері мен жасыл аймақтардың үлесін ескере отырып жасалады. Бұл модель тұрғындардың экологиялық қауіпсіздігін арттыруға, қалалық аумақтарды тиімді пайдалануға және табиғи ресурстарды ұтымды басқаруға мүмкіндік береді.
Ұсынылып отырған модельде қазіргі экологиялық ахуалға кешенді талдау жүргізіліп, өнеркәсіптік аймақтардағы зиянды шығарындылардың таралу динамикасы бағаланады, санитарлық-қорғау белдеулерін оңтайландыру әдістері қарастырылады. Сонымен қатар қаладағы жасыл желектердің биогеохимиялық рөлі, атмосфераны ластаушы факторлардың таралу аймағы және халықтың қоныстану тығыздығы арасындағы өзара байланыс анықталады. Жасалған геоэкологиялық модель басқару органдарына, қала құрылысы құрылымдарына және экологиялық қызметтерге практикалық ұсыныстар беруге негіз болады.
Мақсаты. Шымкент қаласының үлгісінде урбанизацияланған аумақтардың экологиялық жағдайын бағалап, санитарлық-қорғау шараларын жетілдіруге бағытталған кешенді геоэкологиялық модель құру.
Міндеттері. Шымкент қаласының урбанизацияланған аумақтарындағы экологиялық жағдайды бағалап, ластаушы факторлардың таралу ерекшеліктерін анықтау. Санитарлық-қорғау шараларын жетілдіруге арналған кешенді геоэкологиялық модель әзірлеу.
Осылайша, Шымкент қаласының тәжірибесі урбанизацияланған аймақтарда экологиялық тепе-теңдікті сақтау мен санитарлық қорғауды қамтамасыз етудің жаңа үлгісін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мұндай ғылыми негізделген шешімдер болашақта Қазақстанның басқа да ірі қалалары мен агломерацияларына енгізілуі ықтимал.
