КВАНТТАЛҒАН МӘТІНДЕРДЕГІ КОГНИТИВТІ ВИЗУАЛИЗАЦИЯ: ЭКОЛОГИЯЛЫҚ КОНТЕКСТЕГІ ИНФОГРАФИКА, ДИАГРАММАЛАР ЖӘНЕ СХЕМАЛАР

Ескендирова А.А., Нурмуханбетова Н.Н., Касенова Н.Б., Ногоев Ю.Я.

doi:10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).195

Ескендирова А.А., Нурмуханбетова Н.Н., Касенова Н.Б., Ногоев Ю.Я. Ualikhanov university

DOI: https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).195

Ключові слова: когнитивті визуализация, квантталған мәтін, экологиялық сауаттылық, химия, экология, квантталған мәтіндік тапсырмалар, инфографика, қысқаша мәтін, визуалды тапсырмалар

Анотація

Оқу пәндерінің ақпараттық қанықтылығының өсуінің артуы жағдайында білім беру процесінің тиімділігін арттыру құралы ретінде когнитивті визуализацияны қолдану ерекше өзекті және маңызды болып табылады. Бұл мақалада химиялық-экологиялық пәндер бойынша квантталған мәтіндік тапсырмалардың құрылымына визуалды элементтерді (инфографика, диаграммалар, схемалар) енгізудің ғылыми-әуезді тәсілдері қарастырылған. Биогеохимиялық циклдар, қоршаған ортаның ластану процестері, зиянды заттардың биоаккумуляциясы және басқалары сияқты күрделі және дерексіз ұғымдардың қол жетімділігі мен мағыналы қабылдауын арттыру үшін визуалды құралдарды қолданудың өзектілігі негізделген.

Оқу мәтіндерінің квантталған семантикалық блоктарына біріктірілген көрнекі элементтердің негізгі түрлері сипатталған, сонымен қатар оқу тапсырмаларын әзірлеу кезінде оларды қолдану әдістемесі ұсынылған. Оқытудың когнитивті принциптеріне сүйене отырып және дайындық деңгейін ескере отырып, көрнекі тапсырмалардың нақты мысалдары келтірілген. Зерттеу экологиялық сауаттылықты қалыптастырудың, студенттердің сыни ойлауы мен аналитикалық дағдыларын дамытудың тиімді құралы ретінде визуализация мүмкіндігіне баса назар аударады. Мақаланың соңғы бөлімінде оқу процесіне когнитивті визуализация элементтерін енгізу бойынша оқытушыларға арналған қолданбалы ұсыныстар берілген.